O değilde bu ‘Datum’ ne ?

Harita mühendisliği okuyan lisans öğrencilerinin en çok kafasına karıştıran ve bir şekilde ezberlenerek geçiştirilen bir konu diyebiliriz datum için. Bu kadar basit bir kavramı bu kadar karıştıran durum ise yapılan tanımların , tanımı yapan kişinin bilimsel arka planına göre değişiyor olmasıdır. Bu sebeple hem bilimsel hemde basit bir datum tanımı yaparak başlarsak :

 

 

Etimolojik anlamda Latince olan ’Datum’ kelimesi vermek anlamına gelir ve günümüzdeki ‘data’ kelimesinin tekilidir.

Daha özel anlamda ise ,  jeodezi biliminde Dünya’ya göre herhangi bir jeodezik koordinat sisteminin yönlendirilmesini tanımlayan referans noktalarına jeodezik datum denir. Ancak bu karmaşık tanım yerine yeryüzünde referans olarak alınan nokta, çizgi veya yüzeylerin hepsine datum diyebiliriz. Yani adres tarif ederken söylenen ‘Faruk Eczanesi’ dahi bir datum sayılabilir.

Buradan hareketle datumun ne kadar önemli olduğunu basit bir örnek ile anlatacak olursak ;

Elimizde, bizi bir hazineye adım adım götürecek bir harita olduğunu varsayalım bu harita bize sokağın en başındaki ağaçtan başlayarak ,kırmızı evin karşısındaki tarladaki zeytin ağacının 50 metre ilerisini kazmamız gerektiğini söylesin. Tanımlamadaki belirsiz ifadeler işimizi zorlaştırmakta ancak şansımızı denemek istersek şu sorunlarla karşılaşmamız muhtemeldir :

  • Sokağın başı neresi ?
  • Şanslı günümüze denk geldi ve doğru tarafı seçtik peki birden fazla kırmızı ev varsa hangisi seçilecek ?
  • Yine şansımız yaver gitti ancak tarla denen yer zeytinlik ise onlarca belki binlerce zeytin ağacı var hangisi ? 
  • Ağacı da bulduğumuzu varsayarsak 50 metre hangi yöne gitmemiz gerekiyor ?

 

Elbette bu örnek aşırı abartıldığından dolayı saçma gibi dursa da askeri , sivil , bilimsel birçok alanda datum dönüşümünde karşılaşılan problemler bu örneğin biraz daha sayısallaştırılmış halinden başka bir şey değil.

DATUMLAR NEDEN FARKLI FARKLIDIR ?

Küresel olarak ortaklaşa kullanılan datumlar (WGS 84) olduğu gibi bölgesel datumlarda (NAD 83,NAD 27 gibi) bulunmakta ve ülkeler haritalarını yaparken bu yerel datumları kullanmaktalar.

Farklı ülkelerin yaptığı iki haritada aynı yeri gösteren noktaların farklı koordinatlarla ifade edilmesi datum farklılığından kaynaklanır.

Bunun nedeni haritaları yapanların Dünyanın şekli ve boyutu ile ilgili farklı kabullenişlerde bulunmuş olmalarıdır.

Sonuç olarak datum , jeodezi bilimi ile uğraşmasa da harita yapımı ve eski haritaların okunması ile uğraşan herkesin hakim olması gereken bir konudur.

Yararlanılan Kaynaklar :

  1. http://dictionary.reference.com/browse/datum
  2. W Torge, J Müller / Geodesy 4. Edition
  3. http://earth-info.nga.mil/GandG/coordsys/datums/